Sigarayı bırakmak için doğru zaman var mı? Neden cevap "bugün"?

Tatil bitsin, sonra.

Şu proje teslim olsun, sonra. Kışı atlatayım, sonra. Yılbaşında. Doğum günümde. Ayın başında.

Bu listeyi kaç yıldır yazıyorsun?

Listedeki her madde tek tek makul. Toplamı ise bir yıl, sonra beş yıl, sonra on. Makul sebeplerin toplamı hiç makul çıkmıyor — bu yazı tam olarak o aritmetik hakkında.

Sigarayı bırakmak için doğru zaman neden hiç gelmiyor?

Çünkü "doğru zaman" bir takvim meselesi değil, bir stres meselesi. Ve sen onu şöyle tanımlıyorsun: stresin düşük olduğu bir dönem.

Sorun şu ki stresin düşük olduğu dönem yok. Bir proje biter, öbürü başlar. Tatil biter, iş yığılır. Kış geçer, yaz planları gelir.

Hayat, arkası boş bir sakin dönem sunmuyor. O dönemi bekleyerek geçen süre, kendi başına bir karar hâline geliyor: beklemek de bir seçim.

Voltaire'in iki yüz elli yıl önce yazdığı cümle burada tam yerine oturuyor:

"En iyi, iyinin düşmanıdır." (Le mieux est l'ennemi du bien. — Voltaire, La Bégueule, 1772)

Mükemmel bir başlangıç aramak, iyi bir başlangıcı engelliyor. Ve bırakmada "iyi başlangıç"ın tanımı çok mütevazı: bugün başlayan herhangi bir başlangıç.

Erteleme neden kendi kendini besliyor?

Çünkü her erteleme bir sonrakini kolaylaştırıyor.

İlk defa "gelecek ay" dediğinde bu bir karardır. Beşinci defa dediğinde artık bir alışkanlıktır — ve alışkanlıklar sorgulanmaz, tekrar edilir. Ertelemenin en sinsi tarafı, kendini hiçbir zaman ret gibi göstermemesi: her seferinde "evet ama şimdi değil" diyor, yani teknik olarak hep evet diyor.

Bu yüzden erteleme cümleleri hiç suçluluk üretmiyor. Suçluluk üretse zaten dayanamaz, bırakırdın. Rahat oldukları için sürüyorlar.

"Stresliyken bırakılmaz" doğru mu?

Kısmen. Yoğun stres altında bırakmak daha zordur; bu gerçek.

Ama burada ters bir mantık var. Sigara, stresi azalttığı hissini verir — oysa yaptığı şey, kendi yarattığı yoksunluk gerginliğini geçici olarak susturmaktır. Yani içen kişi, sigaranın sebep olduğu gerginliği sigarayla çözer ve buna "rahatlama" der.

Bu döngüden çıkmayı beklediğin sakin dönem, döngü sürdükçe hiç gelmez. Çünkü döngünün kendisi gerginliği üretiyor.

⚠️ Yanlış anlaşılmasın: bu, "stres yok" demek değil. Gerçek stres gerçektir. Ama sigaranın onu çözdüğü fikri, bağımlılığın en eski numarasıdır.

Peki gerçekten kötü bir zaman var mı?

Var. Dürüst olmak gerekirse birkaç durum sayılabilir:

• Taşınma, iş değişikliği, yakın kaybı gibi büyük bir sarsıntının tam ortasındaysan — birkaç hafta beklemek mantıklı olabilir.

• Ameliyat, hamilelik gibi bir sağlık süreci varsa, bu genelde beklemek için değil, hemen başlamak için bir sebeptir; doktoruna sor.

Bunun dışındaki her şey — yoğun bir hafta, zorlu bir proje, kalabalık bir sosyal takvim — normal hayattır. Normal hayatı beklersen normal hayat hiç bitmez.

Bugün başlamanın somut karşılığı ne?

Zamanı erteledikçe ne kaybettiğini görmek için bir hesap yapalım.

Günde bir paket içen biri, bir yıl boyunca yaklaşık 7.300 sigara içiyor. Bir ay erteleme yaklaşık 600 sigara demek. Bir hafta erteleme, yaklaşık 140 sigara.

Bunlar "gelecekte bir gün" değil. Bu hafta içine çekilecek olan duman.

Aynı hesabın para tarafı da var ve o daha da rahatsız edici, çünkü bu sayıyı sen zaten biliyorsun. Paket fiyatını yedi ile çarp: bir haftalık erteleme. Otuz ile çarp: bir aylık erteleme. Çıkan rakam, ertelemenin fiyat etiketidir ve her ay aynen tekrar ödenir.

Üçüncü bir kalem daha var, en az konuşulanı: zaman. Bir sigara yaklaşık beş dakika. Günde yirmi sigara, günde yüz dakika — yani yılda yaklaşık 600 saat, uyanık geçirdiğin otuz sekiz günün karşılığı. Erteleme, bu takvimden her ay üç gün daha kesiyor.

Kazanç tarafı da aynı hızda başlıyor: son sigaradan 20 dakika sonra nabız ve tansiyon normale döner, 12 saat sonra kandaki karbonmonoksit düşer, 48 saat sonra tat ve koku duyuları belirgin biçimde açılır. Bu takvim Dünya Sağlık Örgütü ve CDC verileriyle aynı; saat saat neler olduğunu ayrıca yazdık.

Yaş da bir bahane mi?

En sık duyulan erteleme cümlelerinden biri: "Bu yaştan sonra ne fark eder?"

Fark ediyor, ve fark ölçülmüş durumda. İngiliz doktorlar üzerinde 50 yıl süren ünlü bir kohort çalışması, bırakma yaşına göre kazanılan ömrü hesapladı: 60 yaşında bırakanlar yaklaşık 3 yıl, 50 yaşında bırakanlar yaklaşık 6 yıl, 40 yaşında bırakanlar yaklaşık 9 yıl kazandı.

Bu tablonun okunma biçimi önemli. "Ben 55'imdeyim, treni kaçırdım" diye okunuyor çoğu zaman. Oysa tablo tam tersini söylüyor: her yaşta bir kazanç var ve kazanç, beklediğin her yılla küçülüyor. Yani 55'inde bırakmakla 60'ında bırakmak arasındaki fark, tablodaki en büyük farklardan biri.

Bir de şu var: ömre eklenen yıl, bu tartışmanın en soyut kısmı. Somut olan tarafı ilk aylarda geliyor — merdiven, uyku, sabah öksürüğü, tat ve koku. Altmışında bırakan biri de bunları üç ay içinde yaşıyor, otuzunda bırakan da.

Yani en geç bırakma bile ölçülebilir bir kazanç veriyor. Yılların hasarının geri dönüp dönmediğini ayrı bir yazıda ele aldık.

"Bugün" derken tam olarak ne kastediyoruz?

İki seçenek var ve ikisi de geçerli:

Şimdi. Elindeki paketi at, tarihi bugün olarak yaz. Hazırlıksız ama gerçek.

Yakın bir tarih. En fazla iki hafta içinde bir gün seç. Aradaki süreyi hazırlık için kullan: evini arındır, çevreyi haberdar et, kriz planını yap.

İkisi arasındaki fark önemli değil. Önemli olan, ikisinin de takvimde bir yeri olması. "Yakında" bir tarih değildir.

İki hafta sınırı keyfi değil. Daha uzun bir tarih seçildiğinde iki şey oluyor: hazırlık genişliyor ama kararlılık aynı oranda seyreliyor, ve araya mutlaka yeni bir "kötü zaman" giriyor. Üç hafta sonrası için seçilen tarih, üçüncü haftada yeniden tartışılıyor.

Bir de tarihi nasıl seçtiğin önemli. Pazartesi seçenler çok — mantıklı görünüyor ama pazartesi zaten haftanın en yoğun günü. Bazıları için salı ya da cumartesi daha korunaklı bir gün oluyor. Tek kural: seçtiğin günü bir başkasına söyleyebiliyor olman.

Erteleme bir kişilik özelliği değil

Son bir şey.

Yıllardır erteliyorsan bundan kendine bir kimlik çıkarma. "Ben zaten yapamam" cümlesi, bir gözlemi bir kadere çeviriyor ve o kader seni bir sonraki denemede de bekliyor.

Doğrusu şu: bugüne kadar ertelendi. Bu, yarın da erteleneceği anlamına gelmiyor. Kararın gerçek sebebini bulmak bu kısmı kolaylaştırıyor.

Erteleyen kişi ile bırakan kişi çoğu zaman aynı kişi — sadece farklı bir günde. Aradaki fark bir karakter farkı değil, bir tarih farkı: birinde takvimde bir gün var, ötekinde yok.

Bekleme listeni bir kere daha oku. Sonra sil.

Bugün başlarsan, ilk tırmanış yarın sabah başlıyor demektir.

Bugünden itibaren ne kazandığını görmek için sağdaki sayaca tarihini gir. Aynı hesabı telefonunda taşımak ve kriz anında yanında bir şey olmasını istersen, Tar2Star uygulaması tam bunun için yapıldı.